Rahim Filmi (HSG) Sonuçları Nasıl Okunur? Rapor Rehberi

Kısa cevap: Rahim filmi (HSG) raporunda üç şey aranır: rahim boşluğunun şekli, iki tüpün geçirgenliği ve kontrast maddenin karın içine dökülüp dökülmediği. Schankath ve arkadaşlarının 411 HSG incelemesinde raporların %55'i tamamen normal, %21'i patolojik bulunmuştur. Rapordaki tek bir kelime tedavi kararı vermez.

Geçen hafta muayenehanemde 29 yaşında bir hastam, telefonundan rahim filmi raporunun fotoğrafını açtı ve "Hocam, burada 'dolum defekti' yazıyor, ben bunu internette arattım ve çok korktum" dedi. Rapora birlikte baktığımızda gördüğümüz şey, rahim boşluğunun üst kesiminde birkaç milimetrelik bir gölgeydi. O gölge bir teşhis değil, bir sonraki testin gerekçesiydi. HSG raporları radyoloji diliyle yazılır; hastanın eline geçtiğinde ise çoğu zaman olduğundan daha ağır okunur. Bu yazıda raporda karşılaşacağınız ifadeleri, hangisinin ciddiye alınması gerektiğini ve hangisinin yalnızca bir doğrulama basamağı olduğunu anlatıyorum.

Rahim filmi raporunda hangi başlıklar yer alır?

Standart bir HSG raporu üç bölümden oluşur: serviks ve rahim boşluğu, tüpler, karın içine geçiş. Radyolog önce kontrast maddenin rahim boşluğunu nasıl doldurduğunu tarif eder (boşluğun şekli, kenar düzgünlüğü, içinde dolmayan alan olup olmadığı). Ardından her iki tüpün ayrı ayrı görüntülenip görüntülenmediğini yazar. Son olarak kontrastın karın boşluğuna serbestçe dökülüp dökülmediğini belirtir.

Üç bölümün üçü birlikte okunur. Tek bir satırdan hüküm çıkarmak, HSG'nin en sık yapılan yorum hatasıdır. Bu nedenle raporu hekiminizle birlikte, filmin kendisine bakarak değerlendirmek önemlidir; işlemin nasıl yapıldığını ve nelere baktığımızı rahim filmi (HSG) bilgilendirme sayfamda ayrıntılı anlattım.

Rahim filmi raporundaki terimler ne anlama gelir?

Raporda en sık geçen on ifadenin karşılığı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablodaki "ne yapılır" sütunu genel yaklaşımı gösterir; nihai karar her hastada yaşa, süreye ve diğer bulgulara göre değişir.

"Tüpler açık" yazıyorsa sorun yok demek mi?

Tüplerin açık görünmesi, tüplerin sağlıklı çalıştığını kanıtlamaz. HSG kontrast maddenin geçip geçmediğini gösterir; tüpün içindeki tüycüklerin (silyalar) yumurtayı taşıma işlevini göstermez. Bacevac ve Ganović'in 140 infertil kadını laparoskopiyle karşılaştırdığı çalışmasında HSG'nin yanlış negatif oranı %15 bulunmuş, tüp çevresindeki yapışıklığı saptamadaki duyarlılığı ise yalnızca %2 olarak raporlanmıştır.

Pratik karşılığı şudur: "açık" raporu rahatlatıcıdır ama endometriozis, geçirilmiş enfeksiyon ya da karın ameliyatı öyküsü olan bir hastada tüp çevresi yapışıklığı dışlamaz. Tersi durumda, yani "kapalı" raporunda da aceleci olunmaz; aynı çalışmada yanlış pozitif oran %17,1'dir. Kapalı çıkan sonucun nasıl doğrulandığını tüplerim kapalı çıktı yazımda adım adım anlattım.

Rahim filmi rahim içindeki polip ve yapışıklığı ne kadar güvenilir gösterir?

HSG, rahim boşluğu patolojilerinde sınırlı bir testtir. Soares ve arkadaşlarının 65 infertil kadında histeroskopiyi altın standart kabul ederek yaptığı karşılaştırmada HSG'nin polip benzeri lezyonlardaki duyarlılığı %50, pozitif kestirim değeri ise %28,6 bulunmuştur. Yani HSG'de "polip" düşünülen her dört hastanın yaklaşık üçünde histeroskopide polip çıkmamıştır.

Aynı çalışmada serum fizyolojikli ultrason (sonohisterografi) rahim anomalilerinde %77,8 duyarlılığa ulaşmış, polip ve endometrium kalınlaşmasında histeroskopiyle tam uyum göstermiştir. Tablo şu kararı destekler: HSG'de rahim boşluğunda bir şüphe doğduysa, tedaviye geçmeden önce boşluğu doğrudan gösteren bir test yapılır. Histeroskopinin nasıl bir işlem olduğunu ve ağrı beklentisini histeroskopi yazımda, polip bulgusunun gebeliğe etkisini ise rahimde polip yazımda ele aldım.

Raporda "intravazasyon" yazıyorsa endişelenmeli miyim?

İntravazasyon, kontrast maddenin rahim boşluğundan rahim kasındaki damarlara geçmesidir ve çoğu olguda klinik bir sonuç doğurmadan geriler. Chia ve Lee'nin Batı Avustralya'da 308 HSG incelemesini değerlendirdiği 2024 tarihli denetim çalışmasında intravazasyon oranı %7,1 bulunmuş, bu olguların %73'ü yalnızca rahim kasıyla sınırlı en hafif derece (derece 1) olarak sınıflanmıştır.

İntravazasyonun asıl önemi, filmin yorumunu zorlaştırmasıdır: damarlara kaçan kontrast, tüp görüntüsünü taklit edebilir ya da tüplere giden basıncı düşürerek yanlış bir "kapalı" izlenimi yaratabilir. Aynı çalışmada intravazasyon olgularının yalnızca %45'inin raporda belirtilmiş olması, bulgunun atlanabildiğini gösteriyor. Raporunuzda bu ifade geçiyorsa yapılacak şey endişelenmek değil, sonucun yorumunu hekiminizle birlikte gözden geçirmektir.

Aynı rahim filmini iki hekim farklı yorumlayabilir mi?

Evet, farklı yorumlanabilir ve bu durum literatürde ölçülmüştür. Taşkıran ve arkadaşlarının 414 kadından elde edilen 1443 HSG görüntüsünü değerlendirdiği 2026 tarihli çalışmada, deneyimli bir radyolog ile infertilite alanında çalışan bir jinekoloğun genel HSG yorumundaki uyumu Cohen kappa katsayısıyla 0,363 bulunmuştur — istatistikte "zayıf-orta" kabul edilen bir uyum düzeyi.

Uyumun en düşük olduğu alanlar rahim anomalileri, rahim içi dolum defektleri ve tüp geçirgenliğiydi; en yüksek uyum ise kontrast dağılımı ve karın içine dökülme gibi daha nesnel ölçütlerdeydi. Rapordaki yorum cümlesinin neden tek başına yeterli olmadığının en net kanıtı budur. Bir ikinci görüş alırken, raporun yanında filmin dijital kopyasını da yanınızda getirmenizi öneririm.

Klinik pratiğimde nasıl ilerliyorum?

Raporu asla tek başına okumuyorum; filmi kendim açıyorum ve hastanın öyküsüyle birlikte değerlendiriyorum. Yazının başındaki 29 yaşındaki hastamda "dolum defekti" ifadesi vardı; öyküsünde adet arası lekelenme de olduğu için doğrudan histeroskopi planladık, 6 milimetrelik bir polip çıktı ve aynı seansta alındı. Burada HSG yanılmamıştı, ama kararı veren HSG değil, HSG ile öykünün birlikte okunmasıydı.

Tersi örnekler de sık: proksimal kapanma raporuyla gelen, hiçbir risk faktörü olmayan ve işlem sırasında şiddetli kramp tarif eden hastalarda doğrudan cerrahiye gitmiyorum. Schankath ve arkadaşlarının çalışmasında laparoskopiye giden olguların 23'ünden 9'unda (%39) proksimal tıkanıklık bulgusunun doğrulanmadığı gösterilmiştir; aynı çalışma, kas gevşetici ilaç sonrası geç görüntü almanın bu yanılgıyı azalttığını vurgular. Bu nedenle şüpheli proksimal bulgularda önce daha az invaziv bir doğrulama basamağı koyuyorum.

Hastalarıma söylediğim cümle şu: rahim filmi bir harita, teşhis değil. Harita size nereye bakacağınızı söyler; nerede duracağınızı öykü, muayene ve gerekirse ikinci bir test söyler.

Sık Sorulan Sorular

Rahim filmi sonucu kaç günde çıkar?

Film çekimi birkaç dakika sürer, yazılı rapor ise merkeze göre genellikle aynı gün ya da birkaç iş günü içinde hazır olur. Raporla birlikte görüntülerin dijital kopyasını da isteyin; değerlendirme yapacak hekimin rapor metni kadar filmin kendisine de bakması gerekir.

Rahim filminde "dolum defekti" yazıyorsa polip mi var demektir?

Hayır, kesin değildir. Dolum defekti polip, miyom, yapışıklık ya da hava kabarcığı kaynaklı olabilir. Soares ve arkadaşlarının çalışmasında HSG'nin polip benzeri lezyonlardaki pozitif kestirim değeri %28,6 bulunmuştur. Bulgunun histeroskopi veya serum fizyolojikli ultrasonla doğrulanması gerekir.

Tek tüpüm açık çıktı, gebe kalabilir miyim?

Evet, tek açık tüple doğal gebelik mümkündür. Karşı tüp açık ve sağlıklıysa yumurtlama her iki yumurtalıktan sırayla olduğu için gebelik şansı sürer. Ancak yaş, yumurtalık rezervi ve deneme süresi birlikte değerlendirilir; süre uzuyorsa tedavi seçenekleri gündeme alınır.

Rahim filmi normal çıktıysa başka test gerekir mi?

Çoğu zaman gerekir. HSG yalnızca rahim boşluğunu ve tüp geçirgenliğini değerlendirir; yumurtalık rezervi, yumurtlama ve sperm değerleri ayrı testlerle incelenir. Normal bir HSG, kısırlık nedeninin bulunmadığı anlamına gelmez, yalnızca tüp ve rahim kaynaklı nedenlerin bir kısmını dışlar.

Rahim filmi raporunda "spillage" ne demek?

Spillage, kontrast maddenin tüplerden geçip karın boşluğuna dökülmesidir ve tüplerin açık olduğunu gösteren en önemli bulgudur. Raporda "serbest periton içi spillage" ifadesi olumlu bir bulgudur. Kontrast bir cepte toplanmışsa (loküle spillage) çevre yapışıklık düşünülür.

Rahim filmi sonucuna göre doğrudan tüp bebek kararı verilir mi?

Doğrudan verilmez. Tüp bebek kararı, iki taraflı doğrulanmış tüp tıkanıklığı gibi net bulgularda hızlanır; şüpheli tek taraflı bulgularda ise önce doğrulama yapılır. Yaş, yumurtalık rezervi, sperm değerleri ve deneme süresi karara birlikte girer.

Özet

• HSG raporu üç bölüm halinde okunur: rahim boşluğu, tüp geçirgenliği, karın içine dökülme.
• Schankath ve arkadaşlarının 411 incelemelik serisinde HSG raporlarının %55'i normal, %21'i patolojik bulunmuştur.
• HSG'nin rahim içi polipteki pozitif kestirim değeri %28,6'dır; şüpheli dolum defekti histeroskopiyle doğrulanır.
• Tüplerin açık görünmesi yapışıklığı dışlamaz; HSG'nin peritubal yapışıklıktaki duyarlılığı %2 olarak raporlanmıştır.
• İntravazasyon 308 incelemelik bir seride %7,1 oranında görülmüş, olguların %73'ü en hafif derecede kalmıştır.
• Radyolog ile jinekoloğun genel HSG yorumundaki uyum bir çalışmada kappa 0,363 bulunmuştur; rapor tek başına karar belgesi değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez.